** این مقاله از مجموعه مقالات آقای داریوش صادقی که در مجله  خانواده سبز چاپ شده ، انتخاب گردیده است . هر گونه کپی برداری یا استفاده از آن فقط با ذکر منبع و ذکر نام نویسنده و ارجاع به سایت کتاب کودک مجاز می باشد.

 



***  اختلالات یادگیری و درمان آن   ***

نویسنده : داریوش صادقی
منبع : مقاله مجله خانواده سبز
سال: 1389



اختلالات یادگیری معمولاً پس از ورود به مدرسه نمایان می شوند و پیش از آن به ندرت بروز می کنند و قابل شناسایی برای خانواده یا مربیان نمی باشند.کودکانی که گرفتار اختلالات یادگیری هستند در ظاهر هیچ فرقی با سایر کودکان ندارند، این کودکان از بهره هوشی تقریباً متوسط یا بالایی برخوردارند، دارای حواس پنجگانۀ سالمی هستند و مانند سایرکودکان پیرامون خود از امکانات محیطی و آموزشی نسبتاً مناسبی بهره مند هستند، اما پیشرفت آموزشی و درسی آنها بطور چشمگیری از سایر همکلاسی هایشان با توجه به سن، هوش و امکانات آموزشی کمتر است.
این کودکان در رابطه با چهار چوب های اساسی، مانند خواندن، سخن گفتن، درک مطالب، نوشتن و محاسبه و یادگیری ریاضی دچار مشکل هستند. مشکلات شایعی که در این کودکان دیده می شود معمولاً در خواندن ، نوشتن و ریاضیات جلوه گر می شود.
ناتوانی کودکان در هماهنگی با کلاس و پیشرفت با سایر همکلاسی ها از یک طرف و سرزنش ، تحقیر و تنبیه های گوناگون زمینه را برای کاهش اعتماد به نفس و دلزدگی و بی علاقگی آنها به درس و مدرسه فراهم می آورد. دیگر اینکه اگر اختلالات یادگیری به موقع تشخیص داده نشوند و کاری برای درمان آن صورت نگیرد بدیهی است که منجر به افت شدید تحصیلی، مردودی و نهایتاً ترک تحصیل می گردد تا آنجا که حدود 40% از افرادی که اختلال یادگیری دارند سرانجام از ادامه تحصیل سرباز می زنند.
عدم پیشرفت تحصیلی منجر به احساس شکست و ناکامی ، همچنین اضطراب و افسردگی و نقص در فعالیت و کارآمدی اجتماعی می گردد و مجموع این امور مشکلات بسیاری را در عرصۀ اجتماعی از اعتیاد و اختلال سلوک و بزه کاری به نمایش می گذارد.
در اینجا قصد ما توضیح تخصصی و علمی در خصوص اختلالات یادگیری کودکان و شناخت و تشخیص آن نمی باشد و هدف اصلی این است که اولاً بدانیم چه چیزهایی را اختلالات یادگیری می گویند و اگر یک یا چند نشانه را در فرزندانمان مشاهده کردیم با آن چگونه برخورد کنیم و چگونه برای درمان آن اقدام کنیم. 


مشکلاتی که در دیکته نویسی بروز می کند و باعث افزایش تعداد غلط ها و کاهش نمرۀ دانش آموز می گردد:


1) ضعف در حساسیت شنوایی
مثلاً بجای نوشتن ژاکت می نویسد جاکت یا بجای نوشتن بادام می نویسد بادان که نشان می دهد با اینکه کودک می شنود اما در تشخیص بین واج ها حساسیت شنوایی لازم را ندارد.

2) ضعف در حافظه شنیداری
مثلاً جا انداختن کلمه ای از دیکته، وقتی معلم می گوید، آن مرد در سبد انار دارد، دانش آموز می نویسد آن مرد در انار دارد و کلمه سبد را جا می اندازد. یعنی دانش آموز نمی تواند یک جلمۀ کوتاه، حاوی چند کلمه را در ذهن نگه دارد و سپس آنرا به ترتیب بنویسد.

3) ضعف در حافظۀ دیداری
این مشکل هنگامی بروز می کند که در حین نوشتن کلمه ای مانند مغازه می نویسد مقازه یا بجای نوشتن منظور می نویسد منزور یا کلمۀ بهار را بحار می نویسد. زمانی که کودک صدای کلمه را درست تشخیص می دهد ولی در بکارگیری شکل حرف دچار ضعف حافظه دیداری است و غلط می نویسد.

4) ضعف در حافظه توالی دیداری
مثلاً معلم می گوید، مادر در باران آمد و دانش آموز نوشته است مارد در باران آمد – یا بجای نوشتن آن مرد آرد دارد ، می نویسد آن مرد آدر دادر.  در این حالت یک حرف معمولاً پس و پیش نوشته می شود .

5) قرینه نویسی :
معمولاً در دانش آموزان کلاس اول دبستان اتفاق می افتد و پس از آن خیلی به ندرت دیده می شود. کودک کلمات را بجای نوشتن از راست، از چپ شروع می کند، یعنی ترتیب و ترکیب حروف، درست است ولی از چپ به راست می نویسد. تصور کنید کتاب را جلوی آینه گذاشته اید و جمله دقیقاً بر عکس شده است.

6) وارونه نویسی :
مثل این است که یک جمله را بر عکس کرده (کتاب را سر و ته کنیم) و جلوی آینه بگیرید. یعنی علاوه بر اینکه از چپ به راست می نویسد ( قرینه نویسی) ، بر عکس هم می نویسد.

7) عدم دقت و توجه :
در این حالت قسمتهای جزئی یک کلمه را جا می اندازد مثلاً نقطه ها یا سرکش ها را نمی گذارد یا جابجا می گذارد. مانند اینکه بجای کلمۀ آموزگار می نویسد آموزکار یا بجای کلمۀ دانشمند می نویسد دانسمند.

8) نارسا نویسی :
در نارسایی نویسی حروف و اجزای آن درست می باشد و هیچ مشکلی در املای لغت وجود ندارد اما زاویه حروف و شکل حرفها آنقدر درهم و بد نوشته شده است که کلمه به سختی خوانده می شود، مثل این است که یک آدم راست دست با یک مداد ظریف، با دست چپ در حالی که داخل ماشین تکان تکان می خورد یک جمله بنویسد!




دانش آموزانی که بر خلاف موفقیت در سایر دروس، در یک درس مثلاً املاء مشکل دارند و همواره نمرۀ کمی می گیرند احتمال دارد دچار یکی از اختلالات املاء نویسی باشد. بهتر است والدین بجای هر گونه سرزنش، توبیخ، تنبیه، تهدید یا پرخاشگری در طی چند املای متوالی دقت نمایند که اشتباهات فرزندنشان در کدام یک از موارد ذکر شده بیشتر تکرار می شود. سپس تمرین های اصلاحی و درمانی مربوط به همان بخش را انجام دهند تا مشکل املانویسی نوآموز بطور کامل رفع شود و بجای کاهش اعتماد به نفس و تصویر ذهنی منفی از خود، توانایی های خود را باور کند و این مشکلات کوچک را پشت سر بگذارد.
وقتی فرزند شما سرما می خورد از روی نشانه ها و علائم اولیه می توانید به راحتی تشخیص دهید که وی سرما خورده است. اگر سرماخوردگی در حد یک تب جزئی وآب ریزش بینی باشد می توان با کمی مراقبت، گرم نگه داشتن و استراحت و غذای مقوی و مناسب از پیشرفت آن جلوگیری و پیشگیری کرد اما اگر علائم شدیدتری ظاهر شود، حتماً به پزشک متخصص مراجعه می کنید.  مشابه همین مثال، در مورد اختلالات یادگیری، برخی از اختلالات مثل قرینه نویسی با آموزشهای ساده و ابتدایی قابل حل است ولی برای درمان برخی از اختلالات یادگیری حتماً باید روند درمانی تحت نظر متخصص درمان گردد. برای کودکانی که هنوز در مرحلۀ پیش دبستانی هستند و وارد مدرسه نشده اند بهتر است بازی هایی ترتیب داده شود تا کودک بتواند به رشد مهارت ها و توانایی های خود بپردازد و برخی از ضعف هایی را که زمینه ساز اختلالات یادگیری هستند تقویت نماید.

تمرین هایی برای درمان اختلالات یادگیری در کودکان :


در این قسمت به ترتیب به ارائه تمرین هایی می پردازیم که مجموعۀ هر کدام به افزایش توانایی های کودک کمک می کند و در عین سادگی می تواند تاثیر زیادی در رشد توانایی های کودک داشته باشد. البته برخی از آموزشهای مورد نیاز کودکان پیش دبستانی در مجموعۀ سلام پیش دبستانی ها بطور مجزا در زمینۀ ریاضی، علوم و مهارت های ضروری آورده شده است و در اینجا به طرح مطالبی می پردازیم که می شود به صورت بازی در منزل انجام داد.






بازی هایی برای تقویت عضلات کوچک و بزرگ دست.

1) خمیر بازی – بازی با گل
مقداری خمیر بازی تهیه کنید.حتی می توانید از خمیر نان استفاده کنید بصورتی که 4 فنجان آرد، یک فنجان نمک، نصف فنجان روغن مایع و مقدار کافی آب را مخلوط کرده به هم بزنید تا خمیر بدست آورید. خمیرها نباید خیلی چسبناک باشند. در صورت چسبندگی آرد و نمک اضافه کنید تا  خمیر به حالت پایدار و غیر چسبنده در آید.
از کودک بخواهید که شکل های متفاوتی بسازد. مثل توپ، آدم، قاشق، بشقاب، قابلمه. خودتان می توانید با او همراهی کنید تا با کمک هم شکل های مختلفی را بسازید اما اجازه دهید بیشتر کارها را کودک انجام دهد. از گل رس هم می توانید استفاده کنید. اجازه دهید کودکان گل یا خمیر را با دستانشان ورز بدهند و تودۀ خمیر را به شکل توپ بزرگ، یک لولۀ بزرگ، یک بشقاب و ... درست کنند. از شکلهای بزرگ شروع کنید و کم کم شکل های کوچک تر بسازید.
زمانی که غذایی مثل کوکوی سیب زمینی درست می کنید می توانید از کودکان 4 تا 7 سالۀ خود کمک بگیرید. مواد را داخل ظرف ریخته و بگذارید کودک با دستانش آنها را به هم بزند، له کن و مخلوط نماید، از او بخواهید با هر دو دست این کار انجام دهد. این کار علاوه بر اینکه نوعی بازی برای کودک محسوب می شود، در افزایش اعتماد به نفس، حس مشارکت و همکاری و یادگیری او نیز موثر است.
هدف این تمرین چیست ؟
معمولاً کودکان در روند رشد خود ابتدا از عضلات بزرگتر استفاده می کنند و مهارت کنترل آنها را بدست می آورند. به مرور زمان با انجام کارهای ظریف تر کودک می تواند تسلط بیشتری بر عضلات کوچک دست خود داشته باشد. معمولاً کودکان زیر 5 سال وقتی می خواهند یک شکل را رنگ کنند، نمی توانند درست مداد را در جهت های مختلف حرکت داده و بطور یکسان رنگ آمیزی کنند. به دفعات از کناره های شکل بیرون می زنند و رنگ آمیزی آنها بیشتر شبیه خط خطی کردن است تا رنگ کردن منظم و یکسان.
با انجام تمرین های ساده کودک مهارت لازم برای کنترل عضلات کوچک خود را بدست می آورد و می تواند حرکات ظریف را انجام داده یا برای نوشتن، تسلط کافی داشته باشد. یکی از اختلالات یادگیری که برخی از دانش آموزان با آن مواجه هستند  اختلال نارسا نویسی است که بکی از علل اصلی آن، عدم کنترل بر عضلات دست می باشد.
کج نویسی، راست نویسی بیش از حد، پر فشار نوشتن روی کاغذ، کم رنگ نویسی بیش از اندازه، نامرتب و زاویه دار نوشتن ، فاصلۀ کم و یا خیلی زیاد بین حروف و کلمات همه از اختلالات نارسا نویسی می باشند. اگر شما راست دست باشید و بخواهید با دست چپ بنویسید، بخاطر عدم تسلط بر دست چپ و نداشتن تمرین کافی، خطی شبیه کلاس اولی ها خواهید داشت و این همان عدم تسلط و عدم هماهنگی عضلات دست می باشد، تمرین خمیر بازی تمرینی مفید برای تقویت عضلات دست می باشد.


2) تمرین با روزنامه
مقداری کاغذ روزنامه کنار کودک قرار دهید و در فاصلۀ حدوداً 2 متری او یک سطل متوسط بگذارید.(می توانید از قابلمۀ بزرگ یا ظروف دیگر هم استفاده کنید) در قالب یک بازی خیلی جذاب، کودک یک کاغذ روزنامه بر می دارد و آنر ا با دستانش مچاله می کند سپس آنرا درون سطل پرتاب می کند. برای مچاله کردن کاغذ کودک از هر دو دستش کمک می گیرد و عضلات کوچک دستش را بکار می برد و سپس برای پرتاب آن از عضلات بزرگتر کمک می گیرد. هر تمرینی که کمک کند تا کودک انگشتان و عضلات دستش را بکار گیرد مفید خواهد بود.

در مقالات بعدی سایر تمرین های دست ورزی و تقویت عضلات دست را ذکر خواهیم کرد.